logo

Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ-NHỮNG ĐIỀU NÊN BIẾT

17/12/2019

Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ-NHỮNG ĐIỀU NÊN BIẾT

                                                                                                  Khoa XN và PT

        Theo WHO, trên toàn thế giới, ô nhiễm không khí ngoài trời góp phần khiến cho khoảng 3 triệu người chết mỗi năm. Các nguồn chính gây ô nhiễm ngoài trời là:

             + đốt nhiên liệu hóa thạch

             + Hoạt động công nghiệp (khí thải)

             + Hoạt động nông nghiệp

             + Đốt chất thải

  • Các chất gây ô nhiễm ngoài trời chính yếu là:

             + Chất dạng hạt

             + Ozone

             + Oxit nitơ

             + Mônôxít cacbon

             + Đi ôxít lưu huỳnh

  • Trong số các chất gây ô nhiễm, chất dạng hạt, đặc biệt là hạt có đường kính nhỏ hơn 2,5 micron, có tác động đến sức khỏe sâu sắc nhất, tiếp theo sau là ozone.

        Bụi mịn PM2,5 là gì?

        Thuật ngữ bụi mịn PM2,5 dùng để chỉ tổng các hạt bụi lơ lửng có đường kính động học nhỏ hơn hoặc bằng 2,5 . Giống như inch, mét và dặm, một micromét cũng là một đơn vị đo khoảng cách. Khoảng 25.000 micromét thì tương đương với 1 inch. Đường kính của bụi PM2,5 nhỏ chưa đến 1/30 lần đường kính của sợi tóc.

        Bụi mịn PM2,5 là một chất gây ô nhiễm không khí, là mối quan tâm đối với sức khỏe của con người khi hàm lượng trong không khí cao. PM2,5 là các hạt bụi nhỏ trong không khí có khả năng làm giảm tầm nhìn khi hàm lượng tăng cao.

        Bụi PM2,5 có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân như thế nào?

        Các hạt trong phạm vi kích thước PM2,5 có thể đi sâu vào đường hô hấp, đến phổi. Tiếp xúc với các hạt bụi mịn có thể gây ra các ảnh hưởng sức khỏe ngắn hạn cho mắt, mũi, họng và phổi hay có thể gây ra ho, hắt hơi, sổ mũi và khó thở. Tiếp xúc với các hạt bụi PM2,5 cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng phổi và làm xấu đi các tình trạng bệnh lý như hen suyễn và bệnh tim. Các nghiên cứu khoa học đã liên kết sự gia tăng phơi nhiễm PM2.5 hàng ngày với tăng số lượng các ca nhập viện về bệnh hô hấp và tim mạch, số lượng các ca thăm khám tại khoa cấp cứu và các trường hợp tử vong. Các nghiên cứu cũng cho thấy rằng việc tiếp xúc lâu dài với các hạt bụi PM2,5 có thể liên quan đến việc tăng tỷ lệ mắc phải bệnh viêm phế quản mãn tính, giảm chức năng phổi và tăng tỷ lệ tử vong do ung thư phổi và bệnh tim. Những người có vấn đề về hô hấp và tim, trẻ em và người già có thể đặc biệt nhạy cảm với PM2,5.

        Có phải ô nhiễm không khí ngoài trời có hại nhiều hơn với trẻ em?

        Theo WHO, các nhà máy điện, các nhà máy và các loại xe tạo ra khí độc hại và các hạt chất nhỏ có thể thâm nhập sâu vào phổi của trẻ em. Trẻ em có thể dễ bị tổn thương nhiều hơn trước ô nhiễm không khí so với người lớn. Sự phát triển phổi của trẻ em chưa hoàn thiện khi chào đời. Phổi phát triển thông qua sự gia tăng của các phế nang phổi và mao mạch cho đến độ tuổi 2 năm. Sau đó, phổi phát triển thông qua sự mở rộng của phế nang đến năm 5-8 tuổi. Phổi chưa hoàn thiện tăng trưởng cho đến khi đạt tới vóc dáng người lớn ở tuổi thanh niên.

        Theo UNICEF, ô nhiễm cũng có thể thâm nhập vào máu và vượt qua hàng rào máu - não, và có thể làm tổn thương bộ não đang phát triển của trẻ nhỏ.

        Dưới ánh sáng mặt trời mạnh mẽ, oxit nitơ từ khói khí thải của các phương tiện xe cộ tạo nên ozon ở mặt đất, có thể tạo nên các cơn hen suyễn. Tốc độ tăng trưởng công nghiệp và đô thị hóa nhanh chóng làm trầm trọng thêm vấn đề- áp lực này được cảm nhận sâu sắc nhất trong các siêu thành phố của thế giới đang phát triển. Sử dụng nhiên liệu và công nghệ sạch hơn, động cơ máy cải tiến và giao thông công cộng là rất quan trọng trong việc đảm bảo rằng trẻ em hít thở không khí sạch.

        Bụi PM2,5 này hầu hết sinh ra từ đâu?

        Bụi PM 2,5 có thể phát sinh từ nguồn ngoài trời cũng như trong nhà. Ngoài trời, các hạt bụi chủ yếu phát sinh từ khí thải của các loại xe cơ giới như  xe hơi, xe tải, xe buýt…, các hoạt động khác liên quan đến đốt cháy nhiên liệu như củi, dầu, than và các nguồn tự nhiên như cháy rừng, đốt rơm, rạ…. Các hạt bụi này cũng có thể hình thành từ phản ứng phức tạp của các khí thải hoặc giọt chất lỏng nhỏ phát ra từ các nhà máy điện, đặc biệt nhiệt điện. Những phản ứng hóa học có thể xảy ra cách xa hàng dặm từ nguồn gốc của khí thải. Ở tiểu bang New York, một số hạt bụi nhỏ trong không khí được mang theo gió từ các nguồn phát sinh ra phía ngoài tiểu bang. Bởi vì những hạt li ti có thể được phát tán một quãng đường dài từ nguồn phát sinh nên các hiện tượng tự nhiên như cháy rừng hay các vụ phun trào núi lửa có thể làm tăng nồng độ mịn hạt cách xa hàng trăm dặm trong không khí.

        PM2,5 cũng có thể được tạo ra bởi các hoạt động trong nhà thông thường. Một số nguồn hạt bụi mịn trong nhà như khói thuốc lá, nấu ăn (ví dụ: chiên, xào và nướng), đốt nến hoặc đèn dầu, hay lò sưởi.

        Làm sao để biết khi nào mức PM2,5 trong không khí đang hoặc sẽ tăng?

        Hàm lượng bụi PM2,5 trong không khí ngoài trời thường tăng lên trong thời gian không khí bị tù đọng (rất ít gió và không khí bị trộn lẫn), khi các hạt không bị gió cuốn đi hoặc khi gió đưa không khí ô nhiễm đến các khu vực cách xa nguồn phát sinh. Nói chung, khi hàm lượng hạt bụi PM2,5 trong không khí ngoài trời tăng lên, không khí có vẻ mờ và tầm nhìn bị giảm. Tình trạng này trông tương tự như khi độ ẩm cao hoặc có sương mù.

        Có cách nào để giảm tiếp xúc với PM2,5 không?

        Khi hàm lượng PM2,5 trong không khí ngoài trời tăng cao, việc sinh hoạt trong nhà có thể làm giảm mức độ phơi nhiễm, mặc dù một số hạt bụi ngoài trời cũng sẽ tràn vào trong nhà. Nếu có nguồn phát sinh PM2,5 trong nhà đáng kể, hàm lượng cũng như khả năng bị phơi nhiễm bên trong nhà có thể không thấp hơn bên ngoài. Một số cách để giảm phơi nhiễm là hạn chế các hoạt động trong nhà và ngoài trời tạo ra các hạt bụi mịn (ví dụ: đốt nến trong nhà hoặc đốt ngoài trời) và tránh hoạt động nặng ở những khu vực có mức độ hạt mịn cao.

        Chúng ta có thể làm thế nào để không khí sạch hơn?

         Theo WHO và chương trình môi trường Liên Hiệp Quốc (UNEP), có nhiều ví dụ về sự thành công của các chính sách giao thông vận tải, quy hoạch đô thị, phát điện và công nghiệp trong việc làm giảm ô nhiễm không khí:

         + Đối với công nghiệp: công nghệ sạch làm giảm khí thải ống khói công nghiệp; cải tiến việc quản lý chất thải đô thị và nông nghiệp, bao gồm cả việc thu giữ lại khí methan phát ra từ các địa điểm có chất thải làm chất đốt (để sử dụng làm khí sinh học); cải thiện hiệu suất năng lượng;

        + Đối với vận tải: các tiêu chuẩn khí thải của các phương tiện nghiêm ngặt hơn và chuyển sang các loạ phương tiện xe cộ chạy bằng diesel sạch hơn, đánh thuế nặng, và các loại phương tiện và nhiên liệu phát thải thấp; chuyển sang các nhiên liệu với hàm lượng lưu huỳnh giảm;

        + Đối với giao thông công cộng: ưu tiên các phương tiện vận chuyển công cộng, tăng cường đi bộ và đi xe đạp để hạn chế lượng phương tiện cá nhân;

        + Đối với quy hoạch đô thị: nâng cao hiệu quả năng lượng các tòa nhà và làm cho thành phố tập trung hơn, và do đó hiệu quả về mặt năng lượng;

        + Đối với sản xuất và sử dụng điện: tăng cường sử dụng nhiên liệu phát thải thấp và các nguồn năng lượng tái tạo không cháy (như năng lượng mặt trời, gió hay thủy điện); cùng phát nhiệt và điện; phân bố việc phát năng lượng (ví dụ như các lưới phát điện mini và phát năng lượng mặt trời trên mái nhà); sử dụng công nghệ để loại bỏ các chất ô nhiễm độc hại từ các khí thải của những nhà máy điện chạy bằng than ("máy lọc hơi đốt");

        + Đối với quản lý chất thải đô thị và nông nghiệp: các chiến lược để giảm chất thải, tách chất thải, tái chế và tái sử dụng chất thải; cũng như cải tiến các phương pháp quản lý chất thải sinh học như tiêu huỷ chất thải bằng kị khí để sản xuất khí sinh học là những pháp giải pháp chi phí thấp thay thế cho việc đốt chất thải rắn ngoài trời. Trường hợp không thể tránh khỏi việc đốt, công nghệ đốt với việc kiểm soát khí thải nghiêm ngặt đóng vai trò quan trọng.

         Nguồn:http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs313/en/

        http://www.unep.org/transport/airquality/

        http://www.who.int/ceh/capacity/Outdoor_air_pollution.pdf

        http://www.who.int/ceh/capacity/Outdoor_air_pollution.pdf

        https://www.unicef.org/publications/files/UNICEF_Clear_the_Air_for_Children_30_Oct_2016.pdf

        https://www.health.ny.gov/environmental/indoors/air/pmq_a.htm

        New York Department of Health