Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều tiến bộ trong lĩnh vực nước sạch và vệ sinh, góp phần cải thiện điều kiện sống, sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, tiếp cận và sử dụng dịch vụ vệ sinh an toàn, bền vững vẫn còn là một thách thức, đặc biệt tại khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và những khu vực thường xuyên chịu tác động của thiên tai, biến đổi khí hậu.

Nhằm chia sẻ kinh nghiệm, kết quả triển khai và thảo luận về vai trò của các bên trong thúc đẩy vệ sinh hộ gia đình, Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường (SKNN&MT), Cục Phòng bệnh, UNICEF tổ chức Hội thảo “Vai trò các bên trong thúc đẩy vệ sinh môi trường, chia sẻ bài học kinh nghiệm về thúc đẩy vệ sinh hộ gia đình” tại An Giang ngày 18/8/2026 và tại Hà Nội ngày 16/9/2026.

Hội thảo tại An Giang

Hội thảo tại Hà Nội

Hội thảo có sự tham dự của các đại biểu đến từ Cục Phòng bệnh, Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường, UNICEF, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Tổ chức Tầm nhìn Thế giới Quốc tế tại Việt Nam (World Vision) và Sở Y tế, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật của các tỉnh, thành phố: Hà Nội, Lào Cai, Tuyên Quang, Cao Bằng, Điện Biên, Sơn La, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Nghệ An, Quảng Ngãi, An Giang, Cần Thơ, Vĩnh Long, Đồng Tháp, Cà Mau, Tây Ninh, Gia Lai, Đắk Lắk

TS. Lê Thái Hà – Phó Cục trưởng Cục Phòng Bệnh

Ông Nguyễn Huy Du - Quyền trưởng chương trình vì sự sống còn và phát triển của trẻ em, Tổ chức UNICEF Việt Nam

TS. Vũ Văn Hoàn - Phó Viện trưởng Viện SKNN&MT

Sự tham gia của các cơ quan quản lý, tổ chức phát triển, cơ quan chuyên môn và địa phương đã tạo điều kiện để các đại biểu cùng chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, trao đổi về những khó khăn trong triển khai và thảo luận các giải pháp phù hợp với điều kiện từng vùng, từng địa phương.

Vệ sinh hộ gia đình cần được tiếp cận theo hướng dịch vụ an toàn, bền vững

Tại hội thảo, đại diện UNICEF trình bày nội dung “Vệ sinh hộ gia đình hướng tới mục tiêu phát triển bền vững”, tập trung vào thực trạng vệ sinh hộ gia đình tại Việt Nam và những khoảng trống cần tiếp tục quan tâm, giải quyết.

Bài trình bày cho thấy, bên cạnh những tiến bộ về tỷ lệ hộ gia đình có nhà tiêu, vẫn còn khoảng cách trong tiếp cận dịch vụ vệ sinh an toàn giữa các nhóm dân cư và các vùng miền. Đặc biệt, các nhóm dễ bị bỏ lại phía sau như hộ nghèo, hộ dân tộc thiểu số, người khuyết tật, người cao tuổi và các hộ sinh sống tại vùng thiên tai, thiếu nước cần được quan tâm và hỗ trợ phù hợp.

Bà Nguyễn Thị Hiền Minh – Tổ chức UNICEF Việt Nam

Một nội dung quan trọng được nhấn mạnh là cần chuyển từ cách tiếp cận chỉ tập trung vào xây dựng công trình sang cách tiếp cận dịch vụ vệ sinh an toàn trong toàn bộ chuỗi, bao gồm công trình, lưu chứa, hút bùn, vận chuyển, xử lý và thải bỏ hoặc tái sử dụng an toàn.

Phát huy vai trò của phụ nữ và hộ gia đình trong thúc đẩy vệ sinh

Bà Nguyễn Thị Thanh Thúy – Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam

Chia sẻ về “Kinh nghiệm và định hướng của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam trong thúc đẩy vệ sinh hộ gia đình giai đoạn 2026-2030”, trong hội thảo tổ chức tại Hà Nội, Bà Nguyễn Thị Thanh Thúy, đại diện Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam giới thiệu việc triển khai tiêu chí “3 sạch” - sạch nhà, sạch bếp, sạch ngõ, gắn với Cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an”.

Bài trình bày nhấn mạnh vệ sinh hộ gia đình không chỉ liên quan đến môi trường mà còn có mối liên hệ chặt chẽ với sức khỏe, dinh dưỡng, giáo dục, bình đẳng giới và phát triển bền vững của cộng đồng. Trong giai đoạn 2026-2030, Hội định hướng tiếp tục thực hiện “3 sạch” theo hướng thực chất, cụ thể và có thể đo lường; gắn với các nhiệm vụ và nguồn lực của các chương trình mục tiêu quốc gia; đồng thời tiếp tục xây dựng, nhân rộng các mô hình và tăng cường phối hợp, lồng ghép nguồn lực.

Rà soát các quy định về nhà tiêu hộ gia đình

Một nội dung quan trọng khác tại hội thảo là bài trình bày “Tình hình thực hiện Thông tư 15/2006/TT-BYT và QCVN 01:2011/BYT” của Viện SKNN&MT.

Kết quả tổng hợp số liệu từ 24 tỉnh, thành phố cho thấy tỷ lệ hộ gia đình có nhà tiêu đạt trung bình khoảng 95%, trong đó nhà tiêu tự hoại là loại hình phổ biến nhất trong số các nhà tiêu hợp vệ sinh. Tuy nhiên, giữa các địa phương vẫn có sự khác biệt đáng kể, liên quan đến điều kiện tự nhiên, khả năng tiếp cận nguồn nước và điều kiện kinh tế của hộ gia đình.

ThS. Đỗ Phương Hiền – Giám đốc Trung tâm GSCLNQG, Viện SKNN&MT

Bài trình bày cũng chỉ ra một số khó khăn trong quá trình thực hiện Thông tư 15/2006/TT-BYT và QCVN 01:2011/BYT, như sự khác nhau về một số tiêu chí đánh giá, hoặc khó đánh giá trong thực tế, sự thay đổi, cập nhật, ban hành mới của các văn bản pháp luật có liên quan; cũng như khó khăn về nhân lực và nguồn lực cho công tác kiểm tra, giám sát và báo cáo.

Chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ các địa phương

Từ thực tiễn triển khai tại địa phương, đại diện Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Cà Mau, An Giang (hội thảo ngày 18/8/2026 tại An Giang), Điện Biên và Tuyên Quang (hội thảo ngày 16/9/2026 tại Hà Nội) chia sẻ kết quả và kinh nghiệm thực tiễn thực hiện hoạt động nước sạch và vệ sinh môi trường, các nỗ lực trong thúc đẩy sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh, thay đổi hành vi vệ sinh, sử dụng nước sạch tại các tỉnh; truyền thông, tập huấn cho cộng tác viên xã, thôn bản, v.v.

ThS. Nguyễn Thanh Truyền - Trung tâm KSBT tỉnh Cà Mau

Ông Nguyễn Hồng Thanh - Phó Giám đốc Trung tâm KSBT tỉnh Điện Biên

Kinh nghiệm của Trung tâm KSBT các tỉnh cho thấy việc triển khai vệ sinh hộ gia đình cần có sự phối hợp giữa chính quyền, ngành y tế, cộng đồng và các lực lượng tại cơ sở. Việc nâng cao nhận thức, huy động cộng đồng và duy trì mạng lưới cán bộ, cộng tác viên là những yếu tố quan trọng để duy trì kết quả.

Đại diện Tổ chức Tầm nhìn Thế giới Quốc tế tại Việt Nam (World Vision) cũng chia sẻ kinh nghiệm triển khai Chương trình Nước sạch, Vệ sinh cá nhân và Môi trường (WASH). Các cách tiếp cận được giới thiệu gồm dựa vào cộng đồng, tiếp cận lồng ghép nước sạch - vệ sinh - sức khỏe - dinh dưỡng, truyền thông thay đổi hành vi, cải thiện điều kiện tiếp cận, huy động các bên liên quan và hỗ trợ các hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn.

Một bài học được nhấn mạnh là cần kết hợp “phần mềm” và “phần cứng”: truyền thông thay đổi hành vi cần đi cùng với việc cung cấp nước sạch, công trình vệ sinh và các điều kiện hỗ trợ cần thiết. Đồng thời, việc tiếp cận với nước sạch là nền tảng quan trọng để duy trì các thực hành vệ sinh an toàn.

TS. Nguyễn Anh Vũ - Tổ chức Tầm nhìn Thế giới Quốc tế tại Việt Nam

Bà Nguyễn Thị Giang – Trung tâm KSBT tỉnh Tuyên Quang

Thảo luận về giải pháp thúc đẩy vệ sinh hộ gia đình

Sau các bài trình bày, các đại biểu đã trao đổi về những vấn đề thực tiễn trong thúc đẩy vệ sinh hộ gia đình, đặc biệt là việc lựa chọn mô hình phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của từng địa phương; thay đổi hành vi của người dân; huy động nguồn lực; phát triển thị trường dịch vụ vệ sinh và tăng cường phối hợp liên ngành.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu tập trung trao đổi về cơ chế, chính sách, nguồn lực và tiêu chí kỹ thuật trong thúc đẩy vệ sinh hộ gia đình. Các ý kiến cho rằng cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện và thống nhất các quy định về nhà tiêu hợp vệ sinh hộ gia đình, đồng thời có hướng dẫn kỹ thuật phù hợp, tạo cơ sở cho các địa phương triển khai, hướng dẫn. Việc quản lý vệ sinh cũng cần được tiếp cận theo toàn bộ chuỗi, từ xây dựng, sử dụng, thu gom, vận chuyển, xử lý đến tái sử dụng hoặc thải bỏ an toàn.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh thay đổi hành vi, sự tham gia của cộng đồng và phối hợp liên ngành là yếu tố quan trọng để duy trì kết quả vệ sinh. Bên cạnh đó, cần quan tâm đến khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và tính hòa nhập của công trình vệ sinh, phù hợp với điều kiện từng vùng và nhu cầu của người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ và trẻ em. Một số ý kiến đề xuất tăng cường ứng dụng công nghệ số trong giám sát, cập nhật dữ liệu và phân bổ nguồn lực.

Đại diện các địa phương chia sẻ những khó khăn thực tế như thiếu nước, địa hình phức tạp, thiếu đất xây dựng, hạn chế về kinh phí và nhân lực, đồng thời đề nghị có các hướng dẫn kỹ thuật linh hoạt, phù hợp với đặc điểm từng khu vực. Đại diện UNICEF khẳng định tiếp tục đồng hành và hỗ trợ kỹ thuật, nguồn lực trong hoàn thiện chính sách, đánh giá hành vi vệ sinh và thúc đẩy vệ sinh an toàn, bền vững tại Việt Nam.

Kết quả hội thảo sẽ là cơ sở để Viện SKNN&MT và các đối tác tiếp tục tổng hợp bằng chứng, rút ra các bài học kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp về công nghệ, phương thức triển khai và phương thức phối hợp nhằm thúc đẩy các mô hình nước sạch - vệ sinh hộ gia đình phù hợp, bền vững và có khả năng nhân rộng tại Việt Nam.

Đưa tin: Trung tâm Giám sát chất lượng nước Quốc gia