Trong bối cảnh chuyển đổi số và cách mạng công nghiệp 4.0, lĩnh vực Tâm sinh lý lao động và Ecgônômi đang có sự chuyển biến mạnh mẽ từ phương pháp đánh giá truyền thống sang các mô hình dựa trên dữ liệu và công nghệ hiện đại.

Hiện nay, bên cạnh việc đánh giá Tâm sinh lý lao động và Ecgônômi bằng quan sát, phỏng vấn, đo lường còn sử dụng các thiết bị đeo, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống Dashboard cho phép đánh giá liên tục, khách quan và theo thời gian thực. Các công nghệ như Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và hệ thống sản xuất thông minh đã được áp dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này cũng đặt ra nhiều thách thức và yêu cầu nghiên cứu mới. Song song với những lợi ích về năng suất và hiệu quả, các nghiên cứu cho thấy môi trường lao động số hóa có thể làm gia tăng áp lực tâm lý xã hội tại nơi làm việc, căng thẳng nhận thức, rối loạn cơ xương khớp liên quan tư thế và thao tác lặp lại.

Do đó, việc tích hợp đánh giá Tâm sinh lý lao động và Ecgônômi trong giai đoạn chuyển đổi số trở thành một hướng tiếp cận quan trọng nhằm đảm bảo sức khỏe nghề nghiệp và hiệu suất làm việc bền vững:  

1. Thu thập dữ liệu đầu vào ứng dụng công nghệ

a) Một số thiết bị đánh giá gánh nặng lao động thể lực

- Thiết bị đeo (Wearable devices) là các thiết bị đeo trên cơ thể với mục đích thu thập dữ liệu sinh lý liên tục theo thời gian thực, hoạt động theo nguyên lý cảm biến quang học (PPG)

Các thiết bị đeo phổ biến: đồng hồ đeo tay, dây đai ngực, thiết bị đeo ngón tay… Các chỉ số đánh giá chủ yếu: nhịp tim, huyết áp, nhịp thở, mức tiêu hao năng lượng (MET kcal/giờ)

- Các thiết bị đo Holter điện tim, huyết áp: đánh giá nhịp tim/ huyết áp suốt ca lao động

- Điện cơ (EMG - Electromyography) là kỹ thuật ghi lại hoạt động điện của cơ vân khi cơ co hoặc giãn và chức năng dẫn truyền của dây thần kinh

- Thiết bị đeo đánh giá gánh nặng nhiệt (Heat stress Wearables)

+ Gánh nặng nhiệt (Heat stress) là tình trạng cơ thể bị quá tải do nhiệt môi trường, lao động nặng và trang phục bảo hộ, gây hậu quả mất nước, kiệt sức do nóng và sốc nhiệt

+ Thiết bị đo nhiệt độ cơ thể: gắn trên da ước tính nhiệt độ trung tâm

+ Thiết bị đa cảm biến (nhiệt độ + nhịp tim + vận động)

+ Thiết bị đo mồ hôi (sweat sensor)

+ Thiết bị tích hợp cảnh báo nhiệt, data loger

b). Một số thiết bị đánh giá căng thẳng thần kinh tâm lý

            - EEG (Electroencephalography) là kỹ thuật ghi lại hoạt động điện của não thông qua mũ các điện cực đeo trên da đầu. Đánh giá tải nhận thức - căng thẳng qua các hoạt động sóng điện não

- Thiết bị kính đeo theo dõi chuyển động mắt (Eye-tracking); đánh giá hướng nhìn, thời gian nhìn (thời gian chú ý), chuyển động mắt (số đối tượng phải quan sát)

- Các test đánh giá căng thẳng thần kinh tâm lý tích hợp App trực tuyến, gồm các test như: test Thời gian phản xạ (Reaction time), test Trí nhớ (Memory), test Chú ý (Attention)

- Các bộ câu hỏi test online dạng Google Form: đánh giá Yếu tố tâm lý xã hội tại nơi làm việc; Nguy cơ stress nghề nghiệp theo AIS, đánh giá triệu chứng rối loạn tâm thần theo DASS-21, đánh giá kiệt sức nghề nghiệp (Burnout), đánh giá rối loạn giấc ngủ ISI …

c). Một số thiết bị đánh giá Ecgônômi

Các App đánh giá tư thế lao động bằng cách phân tích tư thế làm việc (cổ, lưng, tay…) và tính toán điểm các chỉ số Ecgônômi (theo RULA, REBA…) sử dụng AI + camera + cảm biến nhằm nhận diện tư thế theo thời gian thực và cảnh báo sai tư thế

- App đánh giá tư thế bằng AI (Camera / Smartphone)

- App phân tích tư thế bằng Video (Motion Analysis)

- App chấm điểm RULA / REBA

- App kết hợp cảm biến đeo

2. Phân tích dữ liệu ứng dụng công nghệ

- Phân tích tổng hợp dữ liệu tư thế, báo cáo cải thiện

- Sử dụng hệ thống giám sát trên máy chủ (Dashboard giám sát), nhằm hiển thị dữ liệu theo thời gian thực và hỗ trợ ra quyết định nhanh

3. Mô hình thực tế ảo - Digital Twin

Digital Twin (DT) là một bản sao số của đối tượng vật lý, có kết nối dữ liệu hai chiều theo thời gian thực, giúp phản hồi thời gian thực, liên tục cập nhật trạng thái, dự đoán tương lai và hỗ trợ ra quyết định

DT hoạt động dựa vào:

+ Giác quan: IoT / IIoT (Internet vạn vật). Cảm biến thu thập dữ liệu: nhiệt độ, rung, nhịp tim, hành vi… Kết nối liên tục giữa người - máy - môi trường

+ Bộ não: AI và Big Data. Phân tích dự đoán

+ Hệ thần kinh trung ương: Cloud, hệ thống tính toán. Lưu trữ và xử lý dữ liệu thời gian thực

DT mô phỏng một môi trường làm việc ảo nhằm tối ưu thiết kế về tổ chức công việc và Ecgônômi trước khi triển khai hoạt động sản xuất chính thức  

* Thách thức và xu hướng nghiên cứu tương lai

Ngày nay, các cơ quan doanh nghiệp đều đang từng bước tích hợp trí tuệ nhân tạo AI vào hệ thống sản xuất, làm việc. Sự đa dạng mở rộng của các tình huống làm việc này có thể tiến tới một phong trào công nghiệp mới - công nghiệp 5.0, thì tính tự động hoá sẽ còn rất phức tạp mà con người chưa lường trước hết được.

Thực tế cho thấy, tự động hóa làm cho nhiệm vụ của con người ngày càng phức tạp. Con người vẫn phải xác định trạng thái hiện tại của hệ thống, xây dựng hình ảnh về cách hệ thống hoạt động và tính toán tất cả các trạng thái có thể xảy ra trong tương lai của hệ thống để dự đoán xem có điều gì đó không ổn không. Sự tự động hóa càng nhiều và loại bỏ con người khỏi hoạt động trực tiếp, họ càng phải đưa ra quyết định về thời điểm can thiệp, dựa trên ít thông tin hơn và ngày càng trừu tượng hơn.

Như vậy, nhiệm vụ của con người trở nên khó khăn hơn, căng thẳng áp lực hơn và cũng như trở nên quan trọng hơn. Các yếu tố, chỉ tiêu đánh giá về Tâm sinh lý lao động - Ecgônômi cũng thay đổi từ gánh nặng thể lực tới gánh nặng nhận thức.

Việc đánh giá Tâm sinh lý lao động - Ecgônômi áp dụng chuyển đổi số còn nhiều hạn chế khó khăn. Sự hạn chế cho triển khai các kỹ thuật công nghệ đánh giá hiện nay bao gồm như: chi phí triển khai cao, thiếu tiêu chuẩn hóa, song song đó là sự bảo mật dữ liệu cá nhân.

 Tuy chuyển đổi số tạo ra thách thức nhưng cũng là cơ hội đối với đánh giá và chăm sóc sức khỏe người lao động. Việc tích hợp Tâm sinh lý lao động - Ecgônômi với công nghệ số là hướng đi tất yếu nhằm bảo vệ sức khỏe người lao động, nâng cao năng suất và đảm bảo cho phát triển bền vững./.

Khoa Tâm sinh lý lao động và Ecgônômi